فقيه كامل و جامع

بقلم: حجة الاسلام والمسلمين 
شيخ
محمد على رسولى اراكى (دام عزه) از قم

بسم اللَّه الرحمن الرحيم

قال اللَّه تبارك وتعالى: «انّما يخشى اللَّه من عباده العلماء(1)؛ از بندگان خدا تنها دانايانند كه از او مى ترسند.»

راه معرفت و شناخت شخصيت ها
يكى از طرق معرفت و شناخت افراد و شخصيت هاى بزرگ اسلام، به ويژه فقيهان بزرگ شيعه، مطالعه زندگى و آثار علمى و اخلاقى و عملى آنان است تا سرمشقى براى آيندگان و مايه تجربه اندوزى باشد كه اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: «وفي التجارب علم مستأنف(2)؛ در تجربه ها دانشى دوباره به دست مى آيد».
مرد هنرمند هنر پيشه را
عمر دو بايست در اين روزگار
تا به يكى تجربه آموختن
با دگرى تجربه آرد به كار
ديگر دستاورد مطالعه حالات شخصيت هاى بزرگ و فقهاى عظام آشنا كردن جامعه با روحيات اخلاقى، عبادى، علمى وفقهى و ادبى و اجتماعى و تقوايى آنان است و از طريق اين مطالعه مى توان به محيط پرورش، خانواده و والايى خاندانى كه چنين گل هايى را پرورانده است پى برد.

آيت اللَّه العظمى شيرازى قدس سره
مجاهد كبير مرحوم آية اللَّه العظمى حاج سيد محمد شيرازى قدس سره يكى از فقيهان بزرگ شيعه به شمار مى رود. اين شخصيت عظيم فقهى و اصولى از آغاز تحصيل تا دوران مرجعيت در ابعاد مختلف علمى و اخلاقى و اعتقادى و اجتماعى و ولايى پر تلاش و همواره منشأ آثار و بركات فراوانى بود و در اين راه روش و منش نياكان پاك خود را در پيش گرفت چه اين كه آمده است: «وما في الأباء ترثه الأبناء(3)؛ فرزندان خصلت هاى پدران را به ارث مى برند».

يكصد و پنجاه سال زعامت
خاندان بزرگ شيرازى در طول 150 سال زعامت و مرجعيت منشأ آثار و خدمات بزرگى براى مسلمانان بوده اند و در مقابل اهداف استعمارگران ايستادند، مرحوم آية اللَّه العظمى ميرزا محمد حسن شيرازى قدس سره بود كه با يك فتوا بريتانياى كبير كه ايران را مورد تاخت و تاز خود قرار داده بود و ثروت آن را به غارت مى برد از پا درآورد.

انقلاب 1920 عراق
شخصيت ديگرى كه از اين خاندان بزرگ درخشيد، مرحوم آية اللَّه العظمى ميرزا محمد تقى شيرازى قدس سره بود. وى در سال 1920م رهبرى قيام پيروزمند عراق را به عهده گرفت كه توانست عراق را از چنگال استعمارگر سركش انگليس نجات دهد و آرزوهاى شوم سلطه جويان متجاوز بريتانيا را برباد دهد و اشغالگران انگليس را از عراق بيرون كند. همچنين بزرگانى از اين خاندان از مراجع بزرگ و زعماى حوزه هاى علميه نجف، كربلاء و سامراء بوده و شاگردان بسيارى تربيت نمودند.

خلف صالح
فقيه مجاهد مرحوم آية اللَّه العظمى حاج سيد محمد شيرازى قدس سره خلف صالح اين خاندان بزرگ بود. او در نُه سالگى به همراه والد ارجمند خود مرحوم آية اللَّه العظمى حاج ميرزا مهدى شيرازى قدس سره از نجف اشرف به كربلاى معلا مهاجرت نمود و در آن جا در محضر اساتيد بزرگ دانش اندوخت و پس از نيل به مقام اجتهاد و استنباط، به تدريس فقه و اصول پرداخت و شاگردان فاضل و جامعى تربيت نمود كه امروز هر يك در نقاط مختلف جهان منشأ آثار و خدمات علمى و دينى و فرهنگى هستند.

بيست و پنج سال معاشرت
در مدت بيست و پنج سال مجالست و معاشرتى كه با ايشان داشتم و گاهى به اتفاق دوستان به ديدار ايشان مى رفتم يك لحظه او را آرام نديدم و غالباً در حال موعظه و نصيحت به جوانانى بوده كه به زيارتش مى آمدند. همچنين تأكيد فراوانى بر تقوا و ترس از خدا داشت و افراد را به مطالعه و تأليف كتاب و تقويت قلم تشويق مى كرد و توصيه اكيد بر ازدواج به موقع جوانان داشت و به طور كلى انفاس قدسيه ايشان تأثير عجيبى در روحيه ملاقات كنندگان مى گذاشت.

اخلاق بزرگ ترين سرمايه
اخلاق مهم ترين سرمايه انسان مؤمن است، هر كس اين گوهر خداداده را داشته باشد در وجود ديگران تأثير فراوانى مى گذارد و در حديث از امام صادق عليه السلام آمده «كونوا دعاة الناس بغير ألسنتكم(4)؛ نه با زبان [كه با رفتار] خود مردم را [به سوى ما فراخوانيد».
اين فقيه بزرگوار و دعوت كننده به سوى حق بالاترين مراتب فضائل اخلاقى، انسانى و صفات پسنديده را داشت و از همين رو است كه زبان زد خاص و عام بود. فروتنى و چشم پوشى و گذشت در برابر نادانان و مدارا و برخورد خوب با بزرگ و كوچك و سعه صدر ايشان براى همگان درسى بزرگ و سرمشق زندگى است.
روزى به ايشان عرض كردم: ما در مقابل اخلاق و ادب شما شرمنده ايم و نمى دانيم چگونه اين اخلاق و ادب شما را جبران كنيم اگر چه شما از خاندانى هستيد كه در اخلاق سرآمديد و ما نمى توانيم اين محبت و ادب و اخلاق شما را هرگز جبران كنيم.
آرى، آن روح بزرگ و پاك، اخلاق را از جدّ بزرگوارش رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم به ارث برده بود. آن فقيد هميشه زنده در بُعد فرهنگى اين توفيق را يافته بود تا حدود پانصد مسجد و حسينيه تأسيس كند و نزديك به يك هزار شاگرد پروراند كه هر يك منشأ آثار خير بوده و در راه ترويج دين مردم را با مبانى حق و دين آشنا ساختن و با نابخردان به مبارزه برخواستن آنچه در توان داشتند به كار بستند. چنين همتى از هر كس برنمى آيد، چرا كه انديشه اى قوى و روحيه بلند مى خواهد تا انسان بتواند چنين كار سترگى را به انجام رساند. بايد بگويم: اين توفيق رفيقى است كه به هر كس ندهند. امروز بايد حوزه هاى علميه شيعى هزينه هاى سنگين صرف كنند و عمرها بگذرد تا بتوانند همانند مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى به جامعه بشريت تحويل دهند.

فقيه كامل و جامع
در صورتى كه كسى در صدد كندوكاو در زندگى مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى قدس سره بر آيد، به يقين تنها چيزى كه بدان خواهد رسيد، صبر و تحمل، بردبارى در برابر حوادث گوناگون، مقاومت در برابر مشكلات، فعاليت خستگى ناپذير و كثرت مطالعه و تأليفات است. برخوردارى از حافظه سرشار و ذوق قوى و علاقه وافر به علم و عالم و عمل و حسن مديريت و ديگر صفات نيكو از ديگر ويژگى هاى ايشان بود. از نكات قابل توجه در زندگى اين فقيه اهل بيت عليهم السلام رسيدگى به امور فقرا و محرومين بود و هيچ نيازمندى از بيت ايشان نوميد بازنمى گشت. ايشان در بدترين و سخت ترين شرايط اقتصادى در رفع مشكلات اقشار فقير مى كوشيد.

هجرت از عراق به كويت
مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى قدس سره در چهل و چهار سالگى و در اثر فشارهاى حزب بعث حاكم بر عراق در هجدهم ماه شعبان سال 1391 ق. به بيروت مهاجرت نمود و از آن جا به دعوت شيعيان و دوستداران به كويت هجرت كرد. با ورود ايشان به كويت مردم آن سامان به زيارت ايشان شتافتند. در آن زمان مرحوم حجة الاسلام و المسلمين شيخ عباسعلى اسلامى مدير مؤسسه جامعه تعليمات اسلامى در كويت بود. وى نيز ورود آية اللَّه العظمى شيرازى (رحمه الله) را گرامى داشته، گفت: از صفاى نفس و كرامت و بزرگوارى آية اللَّه شيرازى مردم كويت بهره مند مى شوند و حضور ايشان در كويت از نعمت هاى الهى است كه بايد مردم كويت داشتن اين نعمت را به درگاه خداوند سپاس گويند.

خدمات اجتماعى و فرهنگى در كويت
اقامت ده ساله آية اللَّه شيرازى قدس سره در كويت تحول علمى، فرهنگى و اجتماعى شگرفى به وجود آورد. در اين مدت كويت شاهد برنامه هاى مختلفى از قبيل: تحقيقات، تدريس و تشكيل مجالس و مواعظ و احياى مراسم روضه خوانى و عزادارى بود كه پيش از آن كمتر به چشم مى خورد و حتى مواردى از آن فعاليت ها بى سابقه بود.

مشاهدات سفر كويت
سال گذشته (سال 1382 ش.) چند روزى به كويت رفته، در منزل يكى از دوستان و ارادتمندان آية اللَّه شيرازى (رحمه الله) مهمان بودم. شب ها به اتفاق ميزبان به جلسات متعدد قرائت قرآن و مجالس روضه و توسل مى رفتم. در هر مجلس و حسينيه اى كه رفتم، مردم مى گفتند: اين مجالس از بركات وجود و تشويق هاى آية اللَّه العظمى شيرازى (رحمه الله) به وجود آمده است. شايان توجه است كه ايشان تأكيد فراوانى بر اقامه مجالس روضه خوانى داشتند.

مؤسسات خيريه در كويت
مرحوم آية اللَّه شيرازى (رحمه الله) در مدت اقامت خود در كويت مؤسسات عام المنفعه زيادى تأسيس كرد كه مدرسه رسول اعظم صلى الله عليه وآله وسلم از آن جمله است. اين مدرسه شصت اتاق دارد كه مورد استفاده بيش از 150 طلبه علوم دينى است كه از كشورهاى خليج براى تحصيل علوم دينى به كويت مى روند.اين مدرسه در سال 1382 ش. در دست تعمير و توسعه قرار داشت.
حسينيةالرسول الاعظم صلى الله عليه وآله وسلم كه براى اقامه شعائر دينى و گسترش انقلاب حسينى عليه السلام بنا گرديده و نيز كتابخانه رسول اعظم كه در بردارنده بيش از سى هزار مجلد كتاب است از ديگر مؤسسه هايى كه توسط آن مرجع فقيد تأسيس شده است. همچنين كتابخانه اى براى بانوان تأسيس شد به نام مكتبة الرسول الأعظم صلى الله عليه وآله وسلم. اين كتابخانه به دستور مرجع راحل و همت خالصانه عده اى از مؤمنين ساخته و كتاب هاى زيادى به اين كتابخانه اهدا شد. به يك سخن اين فقيد سعيد در راه نشر مكتب اسلام از هيچ خدمتى دريغ نداشت.

هجرت به قم
مرحوم آية اللَّه شيرازى (رحمه الله) در سال 1399 ق. از كويت به قم هجرت كرد و در حوزه علميه قم به تدريس فقه و اصول پرداخت و شاگردان زيادى از مجلس درس ايشان بهره مند شدند. ايشان در كنار تدريس به تأليف نيز همت كرد كه قلم از شرح آن عاجز است، زيرا به آسانى مى توان از يكهزار و هفتاد تأليف در فقه و اصول و تفسير و حكمت و اخلاق و تاريخ سخن گفت، اما كسى مى تواند اين همت بلند و اين توفيق الهى را درك كند كه خود اهل قلم باشد.

پاره اى از نوشته ها
آثار سترگ آن مجاهد بزرگ عبارتند از: يك دوره فقه شيعه (حدود 150 جلد)، الوصول إلى كفاية الاصول، شرح كفاية الاصول (5 مجلد) كتاب ايصال الطالب در شرح مكاسب (شانزده مجلد)، تفسير تقريب القرآن إلى الأذهان (سى مجلد) و...

خدمات عام المنفعه در ايران
مرحوم آية اللَّه شيرازى (رحمه الله) در ايران نيز در شهرهايى مؤسساتى دارند كه صندوق هاى قرض الحسنه، بنياد ازدواج براى احياى سنت رسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم در جهت كمك به جوانانى كه در امر ازدواج با مشكلاتى رو به رو هستند و نيز اعزام مبلغين به شهرهاى داخل كشور و نيز به ديگر كشورها از آن جمله است.

جانشين و خلف صالح
داغ فقدان چنين شخصيتى جان و دل را مى سوزاند، اما وجود فقيهى ارجمند، داغ از دست دادنش را فرو مى نشاند چه اين كه عالمِ عاقلِ صابر، حضرت آية اللَّه العظمى حاج سيد صادق حسينى شيرازى - دامت بركاته - راه برادر را استمرار بخشيده و جانشينى بسنده براى آن فقيد است و داراى اخلاق والا، مردم دار، دانش پرور و نسبت به طلاب و حوزه هاى علميه دل سوز و مهربان و فقيه اهل بيت عليهم السلام است خدايش به سلامت دارد و ما را سپاس گزار نعمت وجودش گرداند.

آقازادگان معظم
از بيت مرحوم آية اللَّه العظمى شيرازى قدس سره فرزندانى فاضل، عاقل، متدين و مؤدب پا به جامعه نهاده اند كه هر كدام ستاره درخشان آسمان علم و فضل و تحصيل و تدريس و ناشر علوم اهل بيت عليهم السلام هستند و به حق از آن بيت شريف جز اين انتظار نمى رود.
آنچه در اين گفتار آمد ران ملخى است و از باب اداى وظيفه قلم روى كاغذ برده ام «تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد».

اى دل از سالكان راه خدا
رهنمايى و رهبرى آموز
در دبستان اهل علم و كمال
دانش و فضل و برترى آموز
گر ز دريا اميد درّ دادى
از شناگر شناگرى آموز
چون كريمان ز آفتاب بلند
شيوه ذره پرورى آموز
وز درختان پر بر و پر برگ
رادى و سايه گسترى آموز

والسلام عليكم ورحمة اللَّه وبركاته
شهر مقدس قم محمد على رسولى اراكى
25 جمادى الاولى 1425 ق.


1) فاطر (35)، آيه 28.
2) وسائل الشيعه (آل البيت)، ج 15، ص 281.
3) مثل معروف، حقائق التأويل ص 36.
4) ]. بحارالأنوار، ج 5، ص 198.